Ang Lumalawak na Anino ng ICC sa Pilipinas
Hindi na lamang ito usapang-teorya; ito ay isang nagbabadyang reyalidad na nagpapatigil sa mundo ng politika sa Pilipinas. Sa mga nagdaang araw, naging sentro ng mainit na diskusyon ang International Criminal Court (ICC) at ang kanilang mga hakbang kaugnay ng kontrobersyal na ‘War on Drugs’ ng nakaraang administrasyon. Ngayon, ang usap-usapan ay hindi na lamang nakatutok kay dating Pangulong Rodrigo Duterte, kundi pati na rin sa kanyang mga malalapit na alyado at opisyal na nagsilbi noong panahon ng madugong kampanya—partikular na si Senator Bong Go at ang dating PNP Chief na si Oscar Albayalde.
Habang bumibilis ang takbo ng mga pangyayari, ramdam ang tensyon sa mga pasilyo ng Senado. Ang tanong ng bayan: Sila na ba ang susunod na kakapitan ng warrant ng ICC? Ito ay isang seryosong yugto na hindi dapat balewalain, lalo na’t ang bawat detalye ay may direktang epekto sa hustisyang hinahanap ng mga pamilyang naiwan ng mga biktima ng extrajudicial killings (EJK).
Ang Bigat ng Katungkulan at ang Pananagutan
Sa transcript ng ulat, malinaw na ipinahiwatig na ang mga pangalan nina Go at Albayalde ay hindi na lamang basta ‘napapadaan’ sa usapan. Bilang dating Special Assistant to the President (SAP), si Bong Go ay itinuturing na isa sa pinaka-impluwensyal na tao noong panahon ni Duterte. Ang kanyang malapit na ugnayan sa dating pangulo ay naglalagay sa kanya sa isang posisyon kung saan mahirap nang paghiwalayin ang kanyang mga naging desisyon sa mga polisiya ng administrasyon.
Sa kabilang banda, si Oscar Albayalde naman ay hindi basta-bastang opisyal. Bilang dating hepe ng Philippine National Police, siya ang nasa helm noong kasagsagan ng operasyon sa ilalim ng kanyang liderato. Ang kanyang pangalan ay madalas madawit sa mga kwestyonableng operasyon, at ang anumang imbestigasyon ng ICC ay hindi magiging kumpleto kung hindi susuriin ang papel ng PNP sa ilalim ng kanyang pamumuno. Ito ay hindi lamang tungkol sa ‘pagtuturo’ ng sisi; ito ay tungkol sa accountabilty sa ilalim ng international law.
Bakit Ngayon? Ang Agos ng Katarungan
Maraming skeptiko ang nagsasabing ‘politically motivated’ ang lahat ng ito. Ngunit para sa mga biktima, ang ICC ang nagsisilbing huling barikada laban sa kultura ng impunidad. Ang posibilidad na maglabas ng warrant laban sa mga high-ranking officials ay isang malinaw na mensahe: walang sinuman ang higit na mataas sa batas, mapa-senador man o dating hepe ng pulisya.
Sa ating pagmamasid, ang mga kilos nina Go at Albayalde ay kinakitaan na rin ng paghahanda—o marahil ay pag-iwas. Ang bawat pahayag sa media, bawat pagtanggi sa mga alegasyon, at bawat pagdalo sa mga pagdinig ay tinitimbang ng publiko. Hindi na sapat ang mga matatamis na salita o pagtatago sa likod ng ‘sovereignty’ ng bansa kung ang usapin ay karapatang pantao na kinikilala sa buong mundo.
Ang Hamon sa mga Institusyon
Ang sitwasyong ito ay isang malaking pagsubok sa ating sariling sistema ng hustisya. Kung tayo ay isang bansa na may gumaganang batas, bakit kinakailangan pa nating hintayin ang ICC? Ang tanong na ito ay paulit-ulit nating binibigkas, ngunit hangga’t nananatiling mailap ang hustisya sa loob ng ating bansa, ang anino ng ICC ay patuloy na lalaki at maglalagay sa atin sa isang posisyon na kailangang magpaliwanag sa harap ng pandaigdigang komunidad.
Ang mga susunod na linggo ay magiging krusyal. Maglalabas ba ng warrants? Magiging mitsa ba ito ng pagbabago sa politika ng bansa? Ang ating responsibilidad bilang mga mamamayan ay manatiling mapagmatyag. Ang hustisya ay hindi lamang isang konsepto; ito ay isang karapatan na dapat nating ipaglaban, may warrant man ng ICC o wala. Patuloy nating babantayan ang bawat galaw ng ating mga lider, dahil sa dulo ng lahat, ang kasaysayan ang maghuhusga sa mga naging desisyon nila sa gitna ng unos na ito.
